De geschiedenis van het beroep kindermeisje

Een kindermeisje is iemand die beroepsmatig voor kinderen zorgt en hen begeleidt in hun dagelijkse leven. Het beroep bestaat al eeuwen, maar de werkzaamheden, status en opleiding van kindermeisjes zijn in de loop van de tijd sterk veranderd.

1. De oudheid

Al in de oudheid werden kinderen uit rijke families vaak niet alleen door hun ouders opgevoed. In bijvoorbeeld het oude Griekenland en Rome konden welgestelde gezinnen een voedster, oppas of andere verzorger in dienst hebben.

Vooral vrouwen uit armere bevolkingsgroepen konden als voedster werken. Zij verzorgden en voedden baby’s van gezinnen die daarvoor konden betalen. Het verzorgen van kinderen was dus al vroeg verbonden met sociale en economische verschillen.

2. De middeleeuwen

In de middeleeuwen was kinderzorg meestal een taak van de familie. In adellijke en zeer welgestelde gezinnen waren er echter verschillende mensen die hielpen bij de opvoeding en verzorging van kinderen.

Jonge kinderen konden bijvoorbeeld worden verzorgd door een min, oppas of dienstmeisje. Naarmate kinderen ouder werden, konden zij onder toezicht komen van een opvoeder, gouvernante of huisleraar.

Het beroep zoals we dat tegenwoordig kennen bestond nog niet als duidelijk afgebakend beroep.

3. De 17e en 18e eeuw

In de vroegmoderne tijd werd het steeds gebruikelijker dat rijke Europese gezinnen personeel in huis hadden. Daaronder konden ook mensen vallen die specifiek verantwoordelijk waren voor de kinderen.

Er ontstond een onderscheid tussen verschillende functies:

• minnen verzorgden en voedden baby’s;
• kindermeisjes zorgden voor jonge kinderen;
• gouvernantes hielden zich vooral bezig met de opvoeding en het onderwijs van kinderen;
• kinderjuffrouwen konden jonge kinderen begeleiden en onderwijzen.

Vooral in adellijke en rijke burgerlijke gezinnen was het hebben van personeel een teken van welstand.

4. De 19e eeuw: het beroep wordt bekender

In de 19e eeuw kreeg het kindermeisje een duidelijkere plaats binnen het huishouden. Tijdens de industrialisatie groeide de rijke burgerij en daarmee ook de vraag naar huishoudelijk personeel.

Een kindermeisje kon onder andere:

• kinderen wassen en aankleden;
• maaltijden geven;
• met kinderen spelen;
• kinderen naar buiten brengen;
• toezicht houden;
• helpen bij het naar bed brengen;
• eenvoudige opvoedkundige taken uitvoeren.

In Engeland werd het beroep van nanny bijzonder bekend. In Nederland werd gesproken over onder andere kindermeisjes, kinderjuffrouwen en gouvernantes.

De sociale positie van een kindermeisje was meestal niet hoog. Het ging vaak om jonge vrouwen uit gezinnen met weinig geld. Zij woonden soms bij hun werkgever in en maakten deel uit van het inwonende personeel.

5. Begin 20e eeuw

Aan het begin van de 20e eeuw veranderde het gezinsleven langzaam. Onderwijs werd toegankelijker en ideeën over hygiëne, opvoeding en ontwikkeling van kinderen veranderden.

Ook kwamen er steeds meer opleidingen en cursussen voor mensen die met kinderen wilden werken. Het werk werd daardoor geleidelijk professioneler.

Tegelijkertijd bleef het beroep sterk verbonden met sociale klasse. Vooral welgestelde gezinnen konden zich een inwonend kindermeisje of nanny veroorloven.

6. Na de Tweede Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de rol van vrouwen en gezinnen sterk. Meer vrouwen gingen buitenshuis werken en er ontstond meer behoefte aan verschillende vormen van kinderopvang.

Naast kindermeisjes kwamen bijvoorbeeld:

• kinderdagverblijven;
• peuterspeelzalen;
• gastouders;
• professionele pedagogisch medewerkers.

Daardoor werd de kinderopvang steeds meer een georganiseerd beroep in plaats van uitsluitend een dienst binnen rijke huishoudens.

7. Het beroep tegenwoordig

Tegenwoordig bestaat het beroep nog steeds. De moderne nanny of kinderoppas werkt bijvoorbeeld bij een gezin thuis en verzorgt kinderen gedurende een aantal uren per dag of week.

Het werk kan bestaan uit:

• kinderen verzorgen;
• spelen en activiteiten organiseren;
• kinderen naar school brengen en ophalen;
• helpen met huiswerk;
• maaltijden bereiden;
• kinderen begeleiden bij hun ontwikkeling;
• zorgen voor een veilige en stimulerende omgeving.

Een belangrijk verschil met vroeger is dat tegenwoordig veel meer aandacht wordt besteed aan pedagogiek, veiligheid, ontwikkeling en professionele vaardigheden.