1. Oud en Nieuw in de jaren 50 en 60
1. Oliebollen werden vroeger ook oliekoeken genoemd.
De oliebol bestaat al eeuwen! Vroeger waren ze vaak wat platter dan de ronde bollen die we tegenwoordig kennen. In oude kookboeken werd gesproken over oliekoeken.
2. Een oliebol was vroeger een echte traktatie.
Tegenwoordig kun je al ruim voor december oliebollen kopen. Vroeger waren ze voor veel gezinnen echt iets bijzonders dat bij de jaarwisseling hoorde. Er werd soms een hele middag voor uitgetrokken om ze te bakken.
3. De radio was belangrijker dan de televisie.
In de jaren vijftig hadden veel huishoudens nog geen televisie. Gezellig met het hele gezin rond de radio zitten was heel normaal. Cabaret, muziek en oudejaarsprogramma’s waren populair.
4. Wim Kan begon een bijzondere traditie.
In 1954 verzorgde Wim Kan zijn eerste oudejaarsconference op de radio. Hij maakte grappen over de politiek en gebeurtenissen uit het afgelopen jaar. Later werd de oudejaarsconference op televisie een echte Nederlandse traditie.
5. Niet iedereen had champagne.
Tegenwoordig wordt champagne vaak geassocieerd met twaalf uur. Vroeger werd er in veel gezinnen gewoon geproost met een glaasje advocaat, jenever, vruchtenwijn of limonade.
6. Kinderen kregen soms een nieuwjaarscentje.
Op nieuwjaarsdag gingen kinderen familieleden een gelukkig nieuwjaar wensen. Soms kregen ze een dubbeltje, kwartje of zelfs een gulden. Dat was een mooi extraatje voor de spaarpot!
7. Nieuwjaarswensen werden persoonlijk overgebracht.
Geen WhatsApp, geen mobiele telefoon en geen sociale media. Je ging op bezoek, stuurde een kaart of belde iemand als je een telefoon had.
8. Vuurwerk was vroeger eenvoudiger.
Rotjes, voetzoekers, sterretjes en eenvoudige vuurpijlen waren bekend. De enorme hoeveelheid verschillende soorten siervuurwerk kwam pas later.
2. Bijzondere tradities die bijna vergeten zijn
9. Carbidschieten
Vooral op het platteland werd met melkbussen en carbid een enorme knal gemaakt. Deze traditie bestaat nog steeds, vooral in het noorden en oosten van Nederland.
10. Platte en opgerolde koekjes
In sommige streken at men op oudejaarsdag platte kniepertjes en op nieuwjaarsdag opgerolde nieuwjaarsrolletjes. Het nieuwe jaar was immers nog niet ontvouwen!
11. De Nieuwjaarsduik is ouder dan je denkt!
De eerste georganiseerde Nieuwjaarsduik in Scheveningen vond plaats in 1960. Er deden toen maar enkele mensen mee. Inmiddels is het een enorm evenement geworden.
12. Nieuwjaarslopen langs de deuren.
In sommige dorpen gingen kinderen langs de deuren om mensen een gelukkig nieuwjaar te wensen. Ze kregen dan een snoepje, koekje of een klein geldbedrag.
13. Melkbussen verdwenen soms van het erf.
In sommige streken was het rond Oud en Nieuw gebruikelijk om spullen te verplaatsen of te verstoppen. Een tuinhek, melkbus of kruiwagen kon zomaar ergens anders opduiken. Niet iedereen kon deze oudejaarsgrappen waarderen!
3. Vroeger en nu: wat is er veranderd?
| Vroeger | Nu |
|---|---|
| Nieuwjaarskaarten versturen | WhatsApp-berichten en filmpjes |
| Met familie rond de radio | Televisie, streaming en telefoon |
| Zelf oliebollen bakken | Zelf bakken of kopen bij de kraam |
| Een nieuwjaarscentje krijgen | Soms digitaal geld ontvangen |
| Foto’s maken met een fotorolletje | Direct foto’s delen |
| Nieuwjaarsbezoek bij familie | Bezoek, bellen of videobellen |
| Sjoelen en kaarten | Bordspellen, quizzen en digitale spellen |
| Een glaasje advocaat of jenever | Allerlei drankjes, met en zonder alcohol |
4. Verrassende feitjes over Oud en Nieuw
14. Niet overal begint het nieuwe jaar op 1 januari.
In verschillende culturen wordt het nieuwe jaar op een ander moment gevierd. Het Chinese Nieuwjaar valt bijvoorbeeld meestal in januari of februari.
15. Waarom eten we eigenlijk oliebollen?
Er bestaan verschillende verklaringen voor deze traditie. Een veelgenoemde verklaring is dat oliekoeken vroeger voedzaam waren en in de koude wintermaanden goed van pas kwamen. De traditie is in ieder geval al eeuwenoud.
16. Vuurwerk komt oorspronkelijk uit China.
De Chinezen gebruikten al vele eeuwen geleden vuurwerk. Het gebruik verspreidde zich later over andere delen van de wereld.
17. Waarom kussen we elkaar om twaalf uur?
Een nieuwjaarskus is een oud gebruik dat in verschillende landen voorkomt. Het symboliseert verbondenheid, liefde en een goede start van het nieuwe jaar.
18. Het aftellen is niet altijd vanzelfsprekend geweest.
Tegenwoordig tellen we massaal de laatste tien seconden af. Door radio, televisie en grote openbare vieringen is dit steeds meer een gezamenlijk ritueel geworden.
19. De eerste dag van het jaar was niet altijd 1 januari.
In het verleden begon het nieuwe jaar in sommige Europese gebieden bijvoorbeeld op 25 maart of met Pasen. De invoering en verspreiding van de gregoriaanse kalender zorgden ervoor dat 1 januari uiteindelijk de gebruikelijke datum werd.
5. Grappige en herkenbare weetjes
20. Wie had de mooiste oliebol?
Zelfgebakken oliebollen waren niet altijd even rond. Sommige hadden zulke vreemde vormen dat kinderen er dieren of gezichten in herkenden.
21. De poedersuiker zat werkelijk overal.
Op de tafel, op de kleding en soms zelfs op de neus. Vooral wanneer kinderen zelf hun oliebollen mochten bestrooien!
22. De kinderen mochten eindelijk laat naar bed.
Voor veel kinderen was oudejaarsavond een van de weinige avonden waarop ze tot twaalf uur mochten opblijven. Al haalden ze het lang niet allemaal.
23. De mooiste kopjes kwamen uit de kast.
Bij feestelijke gelegenheden werd het goede servies gebruikt. Dat stond de rest van het jaar vaak veilig opgeborgen in de buffetkast.
24. Een glaasje advocaat met slagroom.
Voor veel mensen was dit een echte feestelijke lekkernij. Het werd met een klein lepeltje gegeten. En natuurlijk mocht er best een flinke toef slagroom bovenop!
25. De nieuwjaarswensen duurden soms dagen.
Niet iedereen zag elkaar op 1 januari. Daarom was het heel gebruikelijk om ook later in januari nog familie, vrienden en kennissen een gelukkig nieuwjaar te wensen.
6. Wat is eigenlijk hetzelfde gebleven?
Ondanks alle veranderingen zijn er ook veel tradities die nauwelijks zijn verdwenen.
-
We eten nog steeds oliebollen en appelflappen.
-
We wensen elkaar om twaalf uur een gelukkig nieuwjaar.
-
We kijken terug op het afgelopen jaar.
-
We maken goede voornemens.
-
We genieten van gezelligheid met familie en vrienden.
-
En we hopen natuurlijk allemaal op een gezond en gelukkig nieuw jaar!